TRADYCJE WIELKANOCNE PODKARPACIA. Badania Terenowe

Dobiegła końca realizacja badań terenowych przewidzianych w projekcie Tradycje Wielkanocne Podkarpacia. Miał on na celu uchwycenie  przemian zachodzących w obrębie tradycji wielkanocnych. Zebrany został materiał porównawczy oraz uzupełniający dla dokumentacji obrzędowości wielkanocnej, zgromadzonej przez muzeum w latach 1958-75. Teren eksplorowało 12 – tu badaczy, zarejestrowano  wywiady w miejscowościach tj., : Baranów Sandomierski, Biedaczów, Bieździedza, Boguchwała,  Brzóza Królewska, Chałupki Dębniańskie, Cygany, Dębno, Futoma, Hłomcza, Jagiełła, Jamnica, Koziarnia, Krzeszów, Lubenia, Mirocin, Nosówka, Nowe Grodzisko, Ocice, Pruchnik, Rzeszów-Staromieście, Rzeszów-Drabinianka, Rzeszów-Przybyszówka, Sarzyna, Sokolniki, Spie, Ujezna, Wielopole Skrzyńskie, Wydrza, Wysoka, Wyszatyce, Zabłotce, Żołynia.

Przeprowadzone rozmowy dotyczyły obrzędowości wielkanocnej, a także wiosennych obrzędów gospodarskich. Wiele elementów tradycji, zwyczajów,  istnieje jedynie w pamięci informatorów. Niektóre z nich, jak palma czy pisanka utraciły magiczną, użytkową funkcję, stając się jedynie wielkanocną ozdobą. Niektóre zwyczaje jednak, choć wydają się reliktem, nadal są podtrzymywane i świadomie pielęgnowane przez młodsze pokolenie, jako pamięć o przeszłości. W rozkwicie znajduje się tradycja trzymania warty przy Bożym Grobie, wciąż  powstają nowe oddziały straży grobowych, a te z wieloletnia już tradycją są w doskonałej kondycji. Nie bez znaczenia dla podtrzymania tradycji jest fakt organizowania od 1993 r. Podkarpackiej Parady Straży Wielkanocnych, która 16 lat temu przekształciła się w imprezę ogólnopolską.

Zgromadzono  materiały w postaci nagrań wywiadów i ich pisemnych opracowań oraz fotografii wykonanych przez badaczy terenowych. Ich zadaniem była również cyfrowa reprodukcja  dokumentów zastanych: zdjęć, folderów, ulotek, kronik, dyplomów, fragmentów publikacji regionalnych dotyczących badanych tradycji. Dzięki temu pozyskane zostały do zbiorów muzealnych cenne materiały archiwalne związane z przedmiotem badań.  Zgromadzono również materiał filmowy dotyczący tematu, tj. parady straży grobowych, zmiany warty przy Bożym Grobie, poświęcenia pokarmów w Wielką  Sobotę, materiał filmowy poświęcony tureckiemu bębnowi z Wielopola oraz tamtejszej procesji  zwanej  „Meus”, a także zapis video Misteriów Męki Pańskiej. Kolekcję fonograficzną Archiwum Materiałów Terenowych uzupełniły nagrania pieśni pasyjnych, dotychczas pomijane przez badaczy, natomiast muzealna kolekcja  ubiorów została wzbogacona przez pozyskane podczas badań mundury straży grobowej.

Zgromadzone materiały, po uporządkowaniu i opracowaniu będą udostępniane zainteresowanym w Archiwum Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie

Tematyka dokumentów audiowizualnych:

  • Plastyka obrzędowa: pisanki oraz palmy wielkanocne – ich forma plastyczna i funkcja (użytkowa, magiczna)
  • Straż przy Bożym Grobie – umundurowanie, funkcja kościelna i społeczna oraz doroczne parady oddziałów SG,
  • Misteria Pasyjne – przebieg widowiska
  • Obrzędy kościelne: poświęcenie pokarmów, Ciemnice i Boże Groby – forma artystyczna
  • Pożywienie: święconka, ciasta wielkanocne
  • Pieśni pasyjne
  • Inne obrzędy cyklu wiosennego, związane z liturgicznym okresem Wielkanocy:
    Boże Ciało – procesja, ołtarze, zielone gałązki;
    Zielone Świątki – majenie

Wybrane przykłady fotografii,  pozyskanych podczas tegorocznych badań w ramach projektu Tradycje Wielkanocne Podkarpacia.