„Czas odnowy – Wielkanoc inna niż wszystkie?”

Przygotowaliśmy dla Państwa specjalny przewodnik internetowy po wybranych zwyczajach i obrzędach Wielkiej Nocy na Podkarpaciu. Niestety w tym roku wiele z tych pięknych tradycji nie będzie celebrowanych z powodu zaistniałej sytuacji. Tym bardziej pragniemy pielęgnować pamięć o nich w formie jaka akurat jest najbardziej dostępna.

Istotę Świąt Wielkanocnych, które obchodzimy w okresie wiosennym, stanowią dwa związane ze sobą elementy: odrodzenie się życia człowieka poprzez śmierć i Zmartwychwstanie Jezusa, oraz przyrody – po zimowej martwocie.
Ich kulturotwórcze znaczenie przejawia się w bogatej obrzędowości i związanej z nią pobożności ludowej. Początkowo świętowanie Zmartwychwstania Pańskiego trwało cały tydzień, zaś od końca XI w. obchody te ograniczono do trzech dni, by ostatecznie zarządzenie papieskie z 2. połowy XVIII w. skróciło je do dwóch dni, co trwa do czasów współczesnych.

Zachęcamy do zapoznania się z naszym regionalnym dziedzictwem związanym z okresem wielkanocnym.

Podkarpackie Przestrzeń otwarta

Materiał przygotowała ekipa podkarpackie.przestrzeń otwarta
https://www.facebook.com/watch/?v=528661438025900

ZWYCZAJE WIOSENNE

Bocian w kulturze ludowej

Jednym z ptaków, który najbardziej kojarzy nam się z polską wsią jest bocian biały. Nic w tym dziwnego, skoro 66%...

Właściwości lecznicze wierzby

Kora i liście wierzby były używane jako środki lecznicze już w starożytnej Grecji.  Stosowano je przy lekkim przeziębieniu, czy też...

21 maja-Świętego Jana Nepomucena

Święty Jan Nepomucen urodził się w Pamuku koło Pragi. Szybko rozwijającą się karierę kościelną przerwało mu uwięzienie, torturowanie i w...

23 kwietnia – Św. Wojciecha i Jerzego

Tego dnia zwykle kończono wszystkie ważniejsze prace w polu (rozpoczęte w Zwiastowanie). W praktyce gospodarczej oznaczało to zakończenie okresu wiosennego....

19 MARCA DZIEŃ ŚW. JÓZEFA

„Święty Józef kiwnie brodą, idzie zima na dół z wodą” W Polsce przez całe wieki bardzo gorliwie wypełniano zalecenia Kościoła...

25 marca – ŚWIĘTO MATKI BOSKIEJ ROZTWORNEJ

25 marca w kościele katolickim obchodzona jest uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Święto to wprowadzono w kościele wschodnim już w V w....

1 KWIETNIA – PRIMA APRILIS

„PRIMA APRILIS ALBO NAJPIERWSZY DZIEŃ KWIETNIA DO ROZMAITYCH ŻARTÓW MODA STAROLETNIA….” Wacław Potocki Najstarsze jej ślady wskazują perskie święto radości,...

15 maja- Św. Zofii

Imię Zofia, czyli Sophia pochodzi z języka greckiego i oznacza mądrość, która w chrześcijaństwie była odnoszona do Bożej Mądrości –...

4 – maja, wspomnienie Św. Floriana

Według przekazów św. Florian urodził się ok. 250 r. na terenie dzisiejszej Austrii. Był dowódcą wojsk cesarza Dioklecjana, stacjonował wraz...

Pierwszy wygon bydła

Cała zimę bydło spędzało w ciasnych i dusznych stajniach, w bardzo ciężkich warunkach. Z powodu opóźniającej się wiosny i braku...

25 kwietnia- św. Marka

25 kwietnia- św. Marka

Zwyczaje związane z dniem św., Marka świadczą, że był kiedyś uważany za koniec wiosny gospodarczej. Do tego dnia powinny już...

Ku czci Matki Bożej. O majówkach na Podkarpaciu.

Maj z uwagi na budząca się do życia przyrodę miał w obrzędowości ludowej szczególne miejsce, natomiast w kościele katolickim jest...

1 2

OKRES WIELKIEGO POSTU

Żaczki

W okolicach Łańcuta, Leżajska i Przeworska w Niedzielę Palmową spotkać można było tzw. Żaczków. Byli to chłopcy w wieku szkolnym,...

O zwyczajach Środy Popielcowej

O zwyczajach Środy Popielcowej

Środa Popielcowa, zwana ze staropolska Środą Wstępną, kończy karnawał i rozpoczyna w kościele katolickim czterdziestodniowy okres Wielkiego Postu, symbolizujący pobyt...

W kręgu muzyki pasyjnej cz.I.

Misteria Muzyka zawiązana z okresem Wielkanocy ma historie sięgającą początków chrześcijaństwa. Około IV wieku zaczęły kształtować się obrzędy Wielkiego Tygodnia,...

W kręgu muzyki pasyjnej cz.II.

W Polsce wiek XIII jest okresem rozbicia dzielnicowego, rozdarcia dopiero co zjednoczonych pod berłem Chrobrego ziem, państwo słabło. Kler zdawał...

Gorzkie żale

Gorzkie żale

Gorzkie  Żale,  to obok Drogi Krzyżowej, jedno z najbardziej popularnych w Polsce nabożeństw, które na stałe wrosło w wielkopostną tradycję....

Wielki Post na wsi

Wielki Post jest czasem refleksji i wyciszenia. Na wsi przed II wojną Światową dało się tę atmosferę odczuć znacznie mocniej...

WIELKI TYDZIEŃ W TRADYCJI LUDOWEJ

Emaus

W środę wypadającą w oktawie Wielkanocy czytane są podczas mszy św. wersety Ewangelii św. Łukasza mówiące o dwóch uczniach zmierzających...

Wielkanocne bębnienie w Wielopolu Skrzyńskim

Wielkanocne bębnienie w Wielopolu Skrzyńskim

W Wielopolu Skrzyńskim ważnym atrybutem świąt wielkanocnych jest „turecki bęben”[1]. Z instrumentem tym  wiąże się legenda, wg której król Jan...

Wielki Czwartek- „judasz”

Specyficznym elementem obrzędowym Wielkiego Czwartku był zwyczaj zwany „judaszem”. Wywodzący się z rytuału niszczenia kukły uosabiającej śmierć i odchodzącą zimę,...

Lejek – symbolika i znaczenie wody

Woda towarzyszy ludzkości od początków świata. Występuje w micie kosmogonicznym, kiedy to Bóg i Diabeł dryfują po wodzie, a Bóg...

Wielka SOBOTA – święcenie pokarmów

Choć dziś tradycja święcenia pokarmów w Wielką Sobotę jest nam doskonale znana, warto zauważyć, że dawniej przykładano do tego zwyczaju...

Wielkanocne Straże Grobowe

Wielkanocne Straże Grobowe

Z obchodami Świąt Wielkanocnych związany jest zwyczaj trzymania straży przy urządzanym w kościołach Grobie Chrystusa, od Wielkiego Piątku do rezurekcji....

Niedziela Palmowa

„Palma bije, nie ja biję, za tydzień wielki Dzień, za sześć noc Wielkanoc!” W Niedzielę Palmową, w tradycji ludowej zwaną...

Pisanki

Znaczenie kulturowe jajka połączone jest przede wszystkim z tkwiącym w nim zarodkiem życia i energią, a tym samym jego inicjalnością....

Wielki CZWARTEK – Zawiązywanie dzwonów

Istotnym i bardzo ciekawym elementem obrzędowości wielkanocnej było tzw. „zawiązywanie dzwonów”, które miało miejsce w Wielki Czwartek. Przez kolejne dni,...

Wielki PIĄTEK – Alleluja !

„W Wielki Piątek staliśmy na warcie przy grobie Chrystusa. W mundurach, w pasach, z toporkami przy bokach, a jeszcze szły...

ODZIAŁY STRAŻY GROBOWYCH

Straż Grobowa w Wysokiej (gm. Łańcut)

Tradycję wystawiania Straży Grobowej zainicjował w 1983 r. Stanisław Wrona z Husowa który przeprowadził się do Wysokiej w 1969 r....

Turki z Woli Rzeczyckiej

  Nazwa Turki wywodzi się od historii o powracających z bitwy wiedeńskiej w 1683 r. i przyprowadzonych stamtąd tureckich jeńcach....

Turki z Radomyśla nad Sanem

Początki oddziału związane są z powracającymi spod Wiednia mieszczanami Radomyśla biorącymi pośrednio udział w bitwie pod Wiedniem w 1683 r....

Fajermani z Raniżowa

  Grupa powstała w latach 50. XIX w. z inicjatywy proboszcza księdza kanonika Franciszka Wincentego Szaynoka, który objął probostwo w...

Straż Grobowa z Mazurów

W 1922 roku w Mazurach powstała Straż Ogniowa. Od początku swojego istnienia członkowie Straży pełnili służbę przy Grobie Pańskim: początkowo...

Straż Grobowa z Dzikowca

Zgrupowanie to powstało w 1881 r. na pamiątkę powstania w Weryni (jak głosi tradycja), a jej założycielem był Marcin Osiniak...

Gwardia Narodowa z Majdanu Zbydniowskiego

Gwardia Narodowa im. Tadeusza Kościuszki z Majdanu Zbydniowskiego wg tradycji ustnej została założona około 1818 r. przez właściciela dużego majątku...

Straż Grobowa z Ulanowa

Straż Grobowa w Ulanowie jest jedną z najbardziej rozbudowanych i niejednorodnych grup, pełniących wartę przy grobie Chrystusa w okresie wielkanocnym....

Gwardia Narodowa z Dębowca

Jeden z najstarszych oddziałów Wielkanocnej Straży Grobowej zwana Gwardią Narodową.  Założona w 1772 roku w czasie konfederacji barskiej, brała udział...

Kosynierzy z Bieździedzy

Tradycja straży grobowych w Bieździedzy miała początek w XVI w. za czasów Marcina Broniewskiego, właściciela Bieździedzy, który przebywał w Jerozolimie,...

Oddział turków w Chałupkach Dębniańskich

Za datę powstania oddziału turków w Chałupkach Dębniańskich przyjmuje się 1946 r. Chałupki będące wówczas przysiółkiem Dębna, nie miały jeszcze...

Oddział turków w Grodzisku Dolnym

Pierwsze, pośrednie informacje, o istnieniu turków w Grodzisku pochodzą z przełomu XIX i XX w., rekrutowali się oni z mieszczan...

1 2

EKSPONATY ZE ZBIORÓW MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO

Pisanki w naszych zbiorach

Pisanki w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. F. Kotuli, stanowią świadectwo bogactwa polskiej kultury ludowej oraz  niewyczerpane źródło inspiracji dla współczesnych...

Frasobliwy

Chrystus Frasobliwy  jest przedstawieniem dobrze znanym, szczególnie na Podkarpaciu i w Małopolsce. Jego figurki stawiane były często przed wiejskimi chałupami...

„Pierwszy wiosenny wygon” Bronisława Sendeckiego

W Muzeum Etnograficznym im. F. kotuli w Rzeszowie znajduje się obrazek na szkle zatytułowany „Pierwszy wygon wiosenny” namalowany przez Bronisława...

Św. Wojciech Izydora Błaszczaka

W kwietniu wypada dzień św. Wojciecha, do którego nawiązuje eksponat będący w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. F. Kotuli w Rzeszowie....

Pasyjka w butelce

Do okresu wielkanocnego, bezpośrednio nawiązuje eksponat będący w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. F. Kotuli, przedstawiający Mękę Pańską. Jest to rzeźba...

„Grób Wielkanocny”

Okres Wielkiego Postu był czasem wyrzeczeń, wyciszenia i refleksji. Przyjezdni kaznodzieje i zakonnicy prowadzili Misje. W domach i przy kapliczkach...

MATERIAŁY EDUKACYJNE

Zrób to sam

Turki podkarpackie. Etnoilustracja – kolorowanka

Ciekawymi zwyczajami związanymi z Wielkanocą, są straże przy Grobie Pańskim, zwane turkami. Zwyczaj ten do dziś praktykowany jest przez mężczyzn...

Fujarki Wierzbowe. Etnoilustracja – kolorowanka

Człowiek już przed wiekami zwrócił uwagę na to, że pewne przedmioty z jego otoczenia wydają dźwięki. Spostrzeżenia te początkowo były...

Pisanka batikowa – krok po kroku

Przygotowujemy: Jajka, barwnik do jaj lub kolorową bibułę, ocet, wosk pszczeli, pisak, świecę Jajka – najlepiej białe, bez pieczątek, myjemy,...

Skip to content